Fatma ARICIPsikolojik Danışman

KARİYER DANIŞMANLIĞINDA KULLANILABİLECEK BİR MODEL ÖNERİSİ:

KARİYER YELKENLİSİ

 Prof. Dr. Fidan KORKUT – OWEN*, Miray AÇIKEL**, Fatma ARICI**, Pınar ÇAĞ**, Selen DEMİRTAŞ**, Elif EMİR**, Cennet ERDOĞMUŞ – ZORVER**, Bediha İPEKÇİ**, Alper KÜÇÜKAY***, Tansu MUTLU**, Emran SAKA**, Gamze ÜLKER **

*H.Ü. PDR Anabilim Dalı Öğretim Üyesi

**H.Ü. PDR Anabilim Dalı Yüksek Lisans Öğrencisi

*** ODTÜ Kariyer Merkezi

Kariyer, bir ömür boyu yaşanan olaylar dizisi, mesleklerin ve diğer yaşam rollerinin birbirini izlemesi sonucu oluşan genel görünüm ve mesleki gelişim çizgisinde ilerleme, duraklama ve gerilemeleri ifade eden bir kavramdır. Kariyer danışmanlığının amacı, farklı gelişim aşamalarındaki bireylerin seçeneklerini fark etmesine, planlar yapmasına, eğitsel ve mesleki kararlar almasına yardım etmektir. Yurt dışında bireye bu hizmet sunulurken, danışana ve psikolojik danışmana bir nevi yol haritası sağlayan “Mesleki Teleskop” gibi çeşitli modellerden yararlanılmaktadır. Türkiye’de ise bu amaçla geliştirilmiş bir model bulunmamaktadır.

Bu çalışmada Hacettepe Üniversitesi’nde 2009 – 2010 öğretim yılı güz döneminde alınan Mesleki Danışma dersi gereği yüksek lisans öğrencileri tarafından geliştirilen ve üzerinde halen çalışılan ‘Kariyer Yelkenlisi’ modeli anlatılmıştır. Bu model, bireyin kariyer hedeflerini belirleyerek kararlar alabilmesini ve kararları doğrultusunda da ilerleyebilmesini, bir deniz yolculuğuna benzetmektedir. Her bireyin kariyer yolculuğunda yolculuğun yönünü belirleyen çeşitli etmenlerden söz edilebilir. En önemli etkenlerden olan bireysel özellikler yelkenlinin gövdesi biçiminde simgeleştirilmiştir. Bireysel özelliklerde, ilgiler, yetenekler, değerler, amaçlar, beklentiler, kişilik özellikleri, bireyin kendine ve mesleklere ilişkin algıları, deneyimleri gibi nitelikler yer almaktadır. Meslek seçimini ve kararını etkileyen etmenlerden sosyal özellikler yelkenlerden birisi olarak sembolleştrilmiştir. Bu boyut meslek seçiminde ailenin özelliklerini, içinde yaşanılan kültürün mesleklere ve cinsiyete dayalı algılamalarını, sosyal yapıyı ve medyanın etkisini içermektedir. Diğer etmenlerden olan politik, ekonomik, yasal ve sisteme ilişkin özellikler, ikinci yelken ile simgelenmiştir. Bu boyutta o ülkedeki istihtam politikaları, eğitim kurumlarına ve işe yerleşme politikaları, sınav sistemleri gibi özellikler yer almaktadır. Modelde önemli etmenlerden birisi olarak tanımlanan şans, yelkenlinin hareket etmesi için gereken; ancak kontrol edilemeyen rüzgar ve dalga olarak simgeleştirilmiştir. Bu boyut başta şans olmak üzere sağlık koşulları, doğal olaylar gibi etmenlerden oluşmaktadır.

Tüm bu boyutlar açısından danışanların özelliklerini belirleyebilmek amacı ile gerekli görülmesi halinde kullanılması için araştırmacılar tarafından bir dizi test dışı teknik geliştirilmiş ya da uyarlanmıştır. Geliştirilen modelin özellikle üniversite öğrencileri ve yetişkinler için anlaşılabilir, uygulanabilir olup olmadığını anlamak amacıyla 11 danışana uygulanmış ve geliştirilen bir form aracılığı ile geri bildidimleri alınamıştır.

Bu bildirinin ilk kısmında modelin tanıtılmı, ikinci kısmında ise modelin olgunlaşması için yapılan pilot uygulamanın sonuçları aktarılmıştır. İlk sonuçlar model için umut vericidir. Daha ileriki çalışmalarda modelin daha fazla sayıda yetişkinle ve lise öğrencileri ile denenmesi planlanmaktadır.

  12. Rehberlik Sempozyumu bildiri özeti  (27 Mart 2010, AREL Eğitim Kurumları, İstanbul)